Bovenlanden Aalsmeer
bob van den heuvel

bob van den heuvel

bob van den heuvel

bob van den heuvel


AFLEVERING 15


Vergezichten

Het valt mij op dat wanneer ik over de Westeinderplassen vaar, het landschap afwisselender en weidser wordt. Langs het gebied rondom de Westeinderdijksloot ontdek ik steeds meer: bossen, rietlanden, water. Het is een van de doelstellingen van stichting de Bovenlanden om veel variatie aan te brengen in het natuurgebied. Nu er al zoveel percelen zijn aangekocht, zie je dat het plan meer gestalte krijgt.

Harmonie
Bijvoorbeeld een stuk land, dat in een seringenakker gebied ligt, is een mooi aangeplante rietakker geworden. Een seringenakker en een rietakker zullen altijd dezelfde hoogte hebben. In combinatie met een breder stuk water, geeft dat je een diepe inkijk in het gebied. Alles in harmonie met de omgeving. Er wordt ook gekeken naar de omliggende eilanden qua functie. Ten zuiden van een cultuurakker of recreatie eiland worden geen bossen aangelegd. Het bos zou licht wegnemen voor de groei van het gewas en het zonnige zomerparadijsje zou dan wel heel snel in de schaduw komen te liggen. Op andere eilanden worden juist weer wel bossen en moerasbossen aangelegd. Naast bestaande verwilderde bos eilanden voegt een nieuw bos veel rijkdom toe. Cees Tas is één van de mensen achter al deze wonderen die ontstaan op de Poel, een echte Aalsmeerder die veel van zijn vrije tijd besteedt aan de Stichting.

Moerasbos
Op het ogenblik wordt er hard gewerkt om een nieuw aangekochte akker aan de Westeinderdijksloot te ontginnen. Het was een verwilderd recreatie-eiland, dat nu afgegraven en beschoeid is. Een meter van de zijkant van de akker is weer water geworden, dit met het doel om de sloot ernaast vrij te houden als er een boom te veel overhangt. Deze akker gaat een moerasakker worden. Elzen, berken, lijsterbes, hederastruiken, lage wilgen en meidoorn worden daar aangeplant. Aan de voorkant van het eiland ligt het wortelstelsel van een omgewaaide oude boom, daar mag de natuur zijn gang gaan. In deze wirwar van takken en wortels gaat misschien het ijsvogeltje zich weer nestelen.

Schitterend
Moerasbos ligt laag boven het water. De aan de oever aangeplante elzen zullen nooit hoog worden, hun wortels hebben niet de gelegenheid zich diep in de aarde te settelen, zij zullen oppervlakkig blijven. Het mooie van de natuur is dat de wortels ‘communiceren’ met de kruin van de boom, de kruin mag niet hoog worden, het wortelgestel kan dat niet aan, de boom zou omwaaien bij de geringste storm. Zo blijven deze bomen op het moerasbos kort en gedrongen. Schitterend! Ik vaar snel naar de grote Poel om over te steken naar mijn warme onderkomen. De herfst is toch echt begonnen. Mijn glaasje wijn op de boot zal spoedig een Berenburgertje gaan worden.


AFLEVERING 14


Nazomeren...

Het is 20 september, een schitterende namiddag, de boot lonkte, ik moest de Poel op. Nazomeren! Mijn gevoel was niet in een column van alleen woorden te beschrijven. Het werd een avond van foto’s schieten om mijn verhaal te verbeelden.

Zilver
Ilex akkers in het avondlicht, nog in het blad, maar klaar om de kerstavonden in het warme licht te zetten. De zilver eik, de moeder van het avondlicht.

Wow!
De wingerd ranken met al hun prachtige kleuren die het laatste stukje Westeinderdijk beschermen. Wow! Wat een kleurenpracht, iedere septembermaand varen we ernaartoe om de struik te bewonderen.

Nina
Het altijd wuivende riet waar ik telkens weer mijn inspiratie uit haal voor alle prachtige dingen die leven mij brengen. Ik sprak Nina, die net zo verwonderd was door de vele rietpluimen die er dit jaar op bloeien, wonderschoon.

Rond gestoken
Het afscheid van de zomer zie je aan rond gestoken en opgestapelde seringenstruiken, klaar voor bloementeelt in de kassen. De akkers met kuilen waar de struiken uit verdwenen zijn kondigen voor mij de herfst aan.

Nostalgie
De foto’s van de Poel op mijn dwalende tochtje zijn pure schoonheid voor mij. De akkers vertegenwoordigen rust, nostalgie.

Rust
Het verlaten reigernest maakt mij blij. Waar zullen zij nu wonen en leven? Wat een rust, al het water en haar weerspiegeling. De grote Poel in de late avond met een eenzame zeilboot met ballonfok. Trots op Aalsmeer en op stichting De Bovenlanden die er alle energie in steekt om het erfgoed te behouden voor de eeuwigheid!


AFLEVERING 13


Enge bewoners...

Sinds tijden regende het. De tuin en bomen fristen er lekker van op. Met veel regenval wordt ons pad en tuin langzaam het domein van de rivierkreeftjes die de laatste jaren hun intrek hebben genomen in de sloten en wateren van het Bovenlanden gebied. Met hun kraalogen kijken ze je priemend aan om duidelijk te maken dat zij hier de baas zijn en ik opzij moet gaan. Prima, want ik vind ze best een beetje eng.

Meerval
Maar wie ik pas echt eng vind is de meerval. Pas lag er een grote meerval naast onze ark, een grote brede bek en de lengte ongeveer een meter. Tegen de schuine wal lag hij met zijn bek naar de oever, net onder water en bewegingsloos, ik dacht dat hij dood was. Met een stok tikte ik hem op zijn kop om te kijken of hij echt dood was. De meerval kwam in beweging, zette zijn versnelling in zijn achteruit en verdween in de diepte. Waarschijnlijk lag de vis gewoon van het zonnetje te genieten aan de oever. In mijn vorige column vertelde ik dat de meerval een paradijselijke rustplek heeft onder de rietzudden, lekker in de modder en zo diep mogelijk genietend van ons onderwatergebied. De waterkwaliteit is mede door de aanleg van rietakkers door de stichting de Bovenlanden enorm vooruit gegaan, wat de visstand ten goede is gekomen. Als zwemmer hoef je niet bang te zijn voor deze monstergrote vis (150 tot 180 centimeter is heel normaal voor een volwassen exemplaar), ze vluchten wel weg als jij te water gaat…

Snoek
Bij de watertoren varend ontdekte ik een enorme school grote snoeken, zeker rond de 80 centimeter lang, meer dan een club van 100! Dan heb je toch mooi 80 meter snoek om je gezelschap te houden bij de dagelijkse duik vanaf het surfstrand!

Paling
Vanuit onze ark naar het water starend zie je verschillende soorten vis, zij gaan vaak dansend door het water, kleine minivisjes in het voorjaar tot grote in deze tijd van het jaar. Wat te denken van alle paling die er woont in de Westeinderplassen. De echte Aalsmeerse paling wordt nog steeds rijkelijk door Theo Rekelhof uit de Poel gehaald. De palingnetten worden door Rekelhof op strategische punten neergezet, ook rond onze woning. Die palingstokken voegen aan het Bovenlanden gebied veel romantiek toe in mijn beleving. Ik vind paling ook heel eng om te zien, glad, glibberig en brrr. Maar ja, ons wekelijkse palinkje zou ik niet willen missen, heerlijk


AFLEVERING 12


Het Riet
“Het riet, de oeverrand fluist’ren te allen tijde belofte in het land ginds aan de overzijde”.

Een gedicht van Ida Gerhardt dat, voor aan het oprijlaantje van onze woning, in het Belgisch hardsteen beeld ‘Het andere land’ van Hank Beelenkamp is gegrafeerd. Een kunstwerk dat geen mooiere plek in Aalsmeer zou kunnen hebben. Ik ben gek op riet. Het uitzicht dat wij hebben is rietoever, het wuivende riet, zo rustgevend. Vooral als de natuur zijn gang heeft kunnen gaan en niet door nietsontziende maaimachines is verstoord. Wilgenroosjes, zuring, stinksigaren, zij maken in die rietoevers een bloemenarrangement waar ik als bloemist nog steeds stil van word.

Rietzeilen
We hebben op de Westeinderplassen bij Burgerveen een heel uitgestrekt gebied met rietvelden. Deze gebieden zijn drijvende velden die elke herfst gemaaid worden voor de rietverkoop. Seringenkwekers dekken met het riet de seringenstruiken af om daarmee een vroege bloei te kunnen forceren. Ik vind de seringenakkers zo mooi met de stapels riet. Onder de rietzudden schijnt de meerval een paradijselijke schuilplaats te hebben. Ik heb gehoord dat dit de plek is waar ze paaien in het voorjaar. In vroeger jaren waren deze rietlanden ook de plek van verliefde stelletjes die met hun zeilboot een plekje konden vinden in de vele slootjes tussen deze rietvelden. Vandaar het woord ‘rietzeilen’….

Nico Borgman
Stichting de Bovenlanden maakt  van veel aangekochte grond op het ogenblik ook rietakkers. Met het verschil dat deze velden niet drijven, maar het riet wordt aangeplant op akkers die afgegraven worden tot de waterlijn en een lage natuurlijke beschoeiing krijgen. De nieuwe akkers worden na aanplant van de rietpollen het eerste jaar met kippengaas omheind omdat anders het gevogelte, vooral ganzen, de verse aanplant binnen de kortste keren weer zouden omploegen. Een erg mooie akker met nieuwe aanplant is de Nico Borgman akker, vernoemd naar de vorige voorzitter van Stichting de Bovenlanden. Deze akker ligt in een gebied waar al veel riet is, bij doorvaart de ‘grote brug’. De foto die ik heb bijgevoegd is van deze akker.

Plannen
Naast het feit dat ik gek ben op rietvelden heeft riet ook een zeer goede functie als oeverbescherming en waterzuivering. De Bovenlanden heeft in het verleden vooroeverbescherming langs rietpercelen kunnen aanleggen dankzij subsidies van Rijnland. Ook in de toekomst hoopt zij weer bijdragen te mogen ontvangen. Ons natuurgebied wordt steeds mooier en interessanter. Na dit rietavontuur op de Poel zie ik dat het tijd is om een glaasje wijn in te schenken en langzaam verder tuff end met mijn sloepje, uit te kijken waarover ik de volgende column ga schrijven.


AFLEVERING 11

De Waterwolftunnel
Dwars door het moerasgebied van de Bovenlanden loopt de Waterwolftunnel. Varend door de Ringvaart, vanuit het Oosteinderpoel gebied, ga je over de tunnel en heb je rechts de Haarlemmermeer en links een lang gestrekt gebied met een wilde fauna en flora. Als je niet weet dat hier een tunnel onder ligt, zou je het ook niet verzinnen. Ik vind het een bijzonder gevoel om hier een natuurgebied te ervaren, terwijl een paar meter onder mij het verkeer raast. De naam van de tunnel is te danken aan het Haarlemmermeer uit vroeger dagen. Waterwolf was in die tijd een bijnaam van het Haarlemmermeer. Dit vanwege het woeste en land vretende karakter van het meer dat met westerstorm op Aalsmeer beukte.

Rugstreeppad
In dit gebied leeft de beschermde Rugstreeppad. Juist dit kleine diertje heeft ervoor gezorgd dat het dak van de tunnel een natuurgebied werd, waar niet gewandeld mag worden. Natuurlijk ben ik dat wel gaan doen, want anders zou ik mijn ervaringen niet met jullie kunnen delen. Eenmaal de boot aangemeerd aan het dak van de tunnel, met fototoestel en papier in de aanslag, werd ik stil van wat ik daar voor natuur aantrof. Ontelbare soorten grassen, waar een bloemist als ik jaloers van word, vlinders, libellen, vogels, mossen, te veel om op te noemen. Een glooiend landschap met her en der afgegraven zandkuilen die, met wat meer regen dan we de laatste tijd hebben, veranderen in mooie ondiepe meertjes. Een walhalla voor de Rugstreeppad, die niet van diepe wateren houdt omdat hij geen goede zwemmer is. De tunnel is meer dan een kilometer lang, de padden hebben ruimte genoeg hier.
Wat ik heel mooi vind, is dat de tunnel precies onder de Aalsmeerbaan ligt. Wanneer je hier afmeert heb je de beste plek om vliegtuigen te spotten. Heel bijzonder om te beseffen dat er heel druk vliegverkeer boven mij plaats vindt, onder mij de vrachtwagens rijden en ik heerlijk naar de wuivende grassen en de schelle harde klanken van de Rugstreeppad luister die overal bovenuit klinken.

Rode bol
De zon zakt langzaam in de Haarlemmermeer, een fel rode bol achter de glinsterend dalende vliegtuigen. Rustig vaar ik onder het genot van een wijntje en mijmerend over het mooie avontuur weer richting huis. De mooie Bovenlanden zorgen als vanzelf weer voor nieuwe ideeën voor een volgende column.


AFLEVERING 10

RONDJE OOSTEINDERPOEL.
Bijna tegen het Amsterdamse bos ligt onder de rook van Schiphol een verborgen stukje Aalsmeer, de Oosteinderpoel. Veel seringenakkers zijn er nog in bedrijf. Een genot om hier te varen.

Geel, wit en blauw
Direct na de Pontweg, vanaf Aalsmeer, sla ik rechtsaf het gebied in. Het water lijkt hier wel geel, wit en blauw gekleurd, begin juni: gigantische oppervlakten witte waterlelies, gele plomp en laag over het water scherende libelles. Vanaf de oever geurt de wilde kamperfoelie je tegemoet. Wat mij opvalt is de populatie ganzen. Veel brandganzen leven hier, in tegenstelling tot de grauwe ganzen die zich vooral op de Westeinderplassen bevinden.Op een oude kwekerij-schoorsteen heeft een aalscholver zijn thuis gevonden. Iedere keer als ik langs dit bijzondere monument vaar zit hij trots op het hoogste punt van dit gebied die andere grote ‘vogels’ te verwelkomen. Juist die grote ‘vogels’ maken mijn Oosteinderpoel rondje bijzonder. Iedere paar minuten komen ze over. Vaak denk ik dat ik moet bukken in mijn sloep, om niet een kopje kleiner gemaakt te worden. Wat imposant! Je kunt gewoon zwaaien naar de piloten en ik denk dat je nergens in de omgeving deze ‘vogels’ lager kan zien vliegen.

Genieten
Al jaren genieten mensen uit Aalsmeer- Oost van dit mooie gebied, onder andere in het zwembad. Het Oosterbad is nog een van de weinige openwaterbaden van Nederland. Het zwembad heeft nog precies dezelfde uitstraling als in 1928 bij de oprichting. Een grote groep vrijwilligers houdt het perfect in stand. Direct achter het zwembad is de ijsclub Aalsmeer-Oost gevestigd, sinds 1929. Of de club nog leden heeft weet ik niet, maar het aanduiding bord staat nog te pronken.

Uil
Aan de Molenpoel staat ‘de Zwarte Ruiter’. Hoe mooi staat de goed gerestaureerde molen te waken over dit prachtige gebied. Nergens zie ik zwerfafval op mijn rondvaartje, alles hier is even schoon. Ik denk dat in zo’n gebied niemand ook maar iets over boord durft te gooien. Op een seringenakker verderop, die met een elzenhaag omringd is, is uit een dode els een schitterende uil gebeeldhouwd. Ik weet niet of er rondom de Oosteinderpoel ook uilen wonen, maar een creatieve geest heeft deze vogel hier sowieso een thuis gegeven.

Waterwolftunnel
Het gebied weer uitgaand vaar ik over het aquaduct ‘De Waterwolftunnel’. Deze tunnel loopt dwars door de moeraszone van de Bovenlanden. Een mooi onderwerp voor een volgende ‘Bob in de Bovenlanden’ is geboren.


AFLEVERING 9

“Natuur heeft iets prachtigs gemaakt”: Het Reigersbos

In het meest zuidelijke stuk van het gebied van Stichting De Bovenlanden ligt het Reigersbos. Dit stuk natuur bestond een jaar of vijftien geleden nog uit wat bomen op bijna weggeslagen stukjes grond. Nu is het inmiddels door het herstellen van het gebied een waar juweeltje. Om het eiland is een natuurlijke schoeiing geplaatst van paaltjes die maar 20 centimeter boven water uitkomen met af en toe stukken naar achteren gezet zodat het water vrij spel heeft in het gebied. De oeverbescherming is royaal om het land geplaatst zodat erachter nog ruimte genoeg is voor allerlei soorten riet en andere wateroever planten. Natuurlijke bebossing heeft het verleden hier weer teruggebracht. Verder zijn er veel waterpartijen en moerasvorming. De natuur heeft er iets prachtigs van gemaakt; door storm omgewaaide bomen die weer andere functies krijgen, schitterende doorkijkjes, veel planten en vogels die hier hun plek hebben gevonden. Het mooie van het gebied is dat je er niet in kan lopen, alleen vanuit je boot kun je het aanschouwen.

Aalscholvers
De naam Reigersbos vind ik wel vreemd voor dit sprookje. Misschien zitten deze grote vogels hier vaak, maar wanneer ik er ben zie ik alleen maar een grote kolonie aalscholvers. De aalscholver is de laatste jaren weer in groten getale te vinden in het Poelgebied. Een teken dat er veel vis in onze Westeinderplassen zit. Ik denk dat juist dit moerasachtige eiland veel lekkers heeft voor deze vogels. De grote boom waar ze in leven is dood en helemaal wit van de uitwerpselen. Het is mooi om te zien hoe de aalscholver zich beweegt. Laag over het water met een enorme snelheid scheren zij langs. Wat zij in een hoge boom moeten begrijp ik niet want ze hebben, net als de eend, poten met zwemvliezen, heel handig om mee te zwemmen en jagen naar vis maar onbegrijpelijk hoe ze daarmee over de takken in een hoge boom balanceren. Het is een heel komisch gezicht om te zien hoe ze daar onhandig bezig zijn.

Mossen
Wat mij opvalt zijn de schitterende zachte dekens van veel verschillende mossen op het eiland. Ook de schoeiing is schitterend bemost. Deze vorm van bescherming van de natuur heb ik maar omgedoopt tot ‘Poelpaaltjes’. Ik heb ze vaak met al hun schitteringen van het water, de kleuren van het hout en het mos met mijn penseel vastgelegd.

Blij
Wat mooi dat Stichting De Bovenlanden in samenwerking met Staatsbosbeheer, de Gemeente Aalsmeer en subsidie van het ministerie van LNV dit heeft gerealiseerd. Gooi je ankertje eens uit vlakbij dit eiland en laat je blik over dit sprookje glijden. Je zult net zo blij worden als wij wanneer we daar een wijntje nuttigen op onze boot.


AFLEVERING 8


Van Westeinderdijk naar Westeinderdijksloot

Begin april heb ik de sloep opgehaald uit de winterstalling. De eerste lentedag, maar nog een koude wind, dus een beetje de luwte opgezocht tussen de eilanden. Wat is er mooier om de Westeinderdijksloot door te varen met een schitterend vioolconcert op de achtergrond. Als je via het baggerdepot van Otto de sloot in steekt, met rechts Engelland, vaar je gelijk naar het begin van de sloot. Links zie je een organisch beschoeid stuk dijk. Dit is het laatste bestaande stukje Westeinderdijk, door Stichting De Bovenlanden omgetoverd tot een monumentje van Aalsmeer.

Telkens als ik er langs vaar gaan mijn gedachten uit naar een paar eeuwen terug en fantaseer ik hoe de Westeinderdijk er in vroegere eeuwen uitgezien moet hebben, vele boerderijtjes en arbeidershuisjes met kleine kwekerijtjes. Het moet er heel romantisch uitgezien hebben. Een soort einde van de wereld. Nog steeds worden er oude potten en schalen in de sloot gevonden waaronder veel aardbeienpotjes. De aardbeienteelt was groot in Aalsmeer.

Vlag
Onze vlag van Aalsmeer zegt genoeg, rood van de aardbeien, groen van het loof en zwart van de mooie zwarte (bovenlanden) grond die wij rijk zijn. Iets verderop rook ik de geur van vers gesnipperd hout. Een kweker had net over zijn land met Ilex struiken een laag aangebracht wat er prachtig uitzag. Vooral ook is het handig omdat er nu geen onkruid meer tussen de struiken kan groeien. Top! Zo willen we graag de natuur en de teelt gecombineerd zien.

Geel
Via het baggerdepot ben ik weer omgekeerd. Ik zag aan de oever de eerste lentebodes van de Poel. Het speenkruid, een naaktbloeier in geel, die overal waar maar water is zijn bloemenpracht laat zien. Eigenlijk heb ik niet zoveel met geel, maar op de een of andere manier is het prachtig hoe de natuur de eerste lentepracht bij ons op de bovenlanden met geel begint. Ook bloeien er langs mijn route veel forsythia’s en het blad van de gele lis staat al ver boven de waterlijn langs de rietkragen die nog dor zijn. Mijn lievelingsvoorjaarsbloeier is de dotterbloem. Prachtig hoe die zo vroeg al op de kale rietlanden staat te bloeien. Net als het klein hoefblad, met eerst de bloemen, later het mooie blad.

Moeraslandschap
Halverwege de sloot passeer je een schitterend project van stichting De Bovenlanden. Een aangekocht eiland wat geheel is afgegraven, beschoeid tot op de waterlijn en aangeplant met rietpollen. De natuur doet nu, na een paar jaar, de rest. Flora en Fauna tieren er weelderig.

Droom
Langzaam tufte ik weer naar het begin van de sloot, genietend van de ontluikende lente. Eenmaal uit de Westeinderdijksloot gevaren ontwaakte ik uit de droom door de koude oostenwind op de Grote Poel die ik nog moest oversteken. Had ik maar een poelbittertje meegenomen…


AFLEVERING 7

De Meerkoet, een druktemaker!
Naast onze ark begint het voorjaar los te barsten De baltsende futen, eenden die druk aan het paren zijn, waterkippen, ganzen, maar vooral de koeten. De meerkoeten die ons al heel vroeg met hun geschreeuw wakker maken. Echte druktemakers! Het zijn vreselijk schelle schreeuwers die koeten, daarom niet altijd geliefd bij de medemens. Maar ach, het interesseert de koet allemaal niets. Meerkoeten zijn heel trouw aan hun omgeving en aan elkaar. Door hun voorjaars perikelen zijn ze ook heel wild en sowieso zijn het heel onhandige watervogels. Ons dierbaar echtpaar woonde jaren bij ons in het water. Maar wat een ramp geschiedde een paar weken terug. Een van de echtelieden lag platgereden op de weg. Het mannetje of vrouwtje (bij een koet kan ik het verschil niet zien) was lichtelijk die dag in paniek. Wie schetst mijn verbazing ? Een paar dagen later was er een nieuwe partner gevonden. Nu zijn ze druk bezig met de huisvesting. Precies op dezelfde plek als altijd, partnertje is er dus gewoon bij ingetrokken.

Nest
Koeten zijn heel rommelig en dom in nesten bouwen. Ons paartje probeert altijd een nest te bouwen op de iets onder water liggende stabilisatoren van onze sloep. Ze weten dat wij bijna dagelijks met de sloep varen, maar toch, iedere dag is er weer een hele verzameling takken en bladeren opgestapeld om een nest van te maken. Wat wij dan weer verwijderen om te kunnen varen. Na een poging of tien krijgen ze in de gaten dat het geen nut heeft en verhuizen dan naar een omgewaaide boom in het water aan de overkant waar druk wordt gewerkt om een definitief nest te bouwen. Onze futen die druk voor mijn gevoel aan het balletdansen zijn, zijn dan heel vrolijk. Zij willen dat nest graag gebruiken voor hun eigen broedsel. Pa en ma koet zijn daar niet blij mee, en schreeuwen en slaan de indringers weg. Pas later in het seizoen als gezin koet het nest verlaten heeft kunnen de futen het opgemaakte bed in. Koeten bouwen hun nest het liefst van grote takken en bladeren. Grote stappen, snel thuis. Maar als er plastic troep en verdwaalde kleurige feestartikelen langskomen, is dat net zo handig om een warm nest van te bouwen. Kijk maar eens in de grachten van Amsterdam. Daar is de halve koningsdag versiering verwerkt, veel oranje getinte nesten van de koeten en het liefst in een autoband. In de bovenlanden komt dat weinig voor, hier wordt het zwerfafval door een geweldige groep natuurliefhebbers in het voorjaar opgeruimd. Onze bovenlanden koeten hebben dus het voorrecht om een nest te bouwen zoals dat bedoeld is.

Nonchalance
Door hun nonchalante gedrag houden ze meestal maar een of twee nakomelingen over van de hele ploeg waar ze mee begonnen, vaak ook helemaal niets. Maar niet getreurd, ze beginnen gewoon weer opnieuw. En dat dan wel drie of vier keer per seizoen. Als we hier op de Poel in het najaar de grote koeten vergaderingen zien van duizenden koeten weten we dat het winter gaat worden. Daarna kijken we weer uit naar het voorjaar wanneer de vogels allemaal terugkeren naar hun vaste stekken om voor gezinsuitbreiding te zorgen. Word donateur van de stichting de bovenlanden en we houden je op de hoogte van alle mooie dingen die we doen op en om het water van de bovenlanden.


AFLEVERING 6

De Aalsmeerse schuilhut

Op mijn boottochtjes door ons mooie Aalsmeer ga ik altijd weer terug in de tijd als ik langs een oud Aalsmeers schuilhutje vaar. Ik weet nog goed dat een jaar of vijftig geleden mijn vader een verkaveld eiland kocht op de Poel, genaamd Pinto. Het eiland werd in ongeveer tien kavels verdeeld. Pa verkocht voor de kweker verschillende landjes en kon daar zelf toen het stuk uit houden waar de schuilhut op stond. Juist in die tijd was het heel leuk om een eiland met een schuilhut te bemachtigen omdat er verder niets mocht worden gebouwd op de eilandjes. Wat hebben we veel in dat hutje geslapen. Mijn moeder had een minikeukentje voor het raampje en een gat in de bodem was de koelkast. Ik weet nog dat ik het heerlijk vond als de regen op de dakpannen kletterde. Veel van die hutjes zijn er niet meer. Ook het schuilhutje van mijn vader niet. Latere generaties hebben die hutjes gesloopt en er zo’n modern blokhutje op gezet. Zonde. Gelukkig bestaan er nog enkele, laten we zuinig zijn op dat erfgoed.

Alleen per boot
De kwekers werken een groot deel van het jaar op akkers. Het merendeel van die akkers grenzen meestal niet direct aan het huis en de kwekerij. Ze kunnen alleen per boot bereikt worden. De mensen nemen hun natje en droogje mee wanneer ze ’s morgens van huis het water op gaan. De schuilhut was onder andere bedoeld als schaftruimte op het eiland. Van buiten een mooi gepotdekseld houten schuurtje met rode of grijze dakpannen, een raampje erin (meestal een in vieren verdeeld kozijntje), een houten deur met een klink, die verder niet op slot kon. Binnen waren aan weerszijden twee houten bankjes en dat was het. De bodem van het hutje was gewoon de zwarte grond. Puur een hutje om te schuilen bij koud en nat weer.

Mijmeren
Bij mooi weer was het heerlijk om bij de schuilhut te zitten met een prachtig uitzicht over het water, een beetje te mijmeren over het leven en te genieten van de natuur . Ik weet van een Aalsmeerse seringenfamilie die bij goed weer met vader en zonen bij de schuilhut zaten. Op vrijdag kwam moeder ook naar de schuilhut met een heerlijke lunch. Het hele gezin zat dan te genieten bij de hut. Er zijn nog maar een paar traditionele Aalsmeerse schuilhutten. Het is de intentie van Stichting De Bovenlanden Aalsmeer om de authentieke schuilhutten die er nog zijn voor de toekomst te bewaren. Als donateur steun je al de dromen die we met het prachtige Aalsmeerse natuurgebied voor ogen hebben.


Aflevering 5

 

IJSVOGELS

In mijn bootje varend in het voorjaar en najaar zie ik regelmatig een blauwe flits over het water van een sloot voorbijschieten. Voor je het weet, is het al weer weg. En toch weet ik dan: dat was een ijsvogel. Zo groot als een spreeuw, grote kop en lange dolkvormige snavel. Maar vooral de kleuren doen het ‘m. Ik ken eigenlijk geen bloem met zo’n opvallende kleurencombinatie. Bovenop glinsterend felblauw en van onderen oranje/roestbruin. In het bovenlandengebied kom je ze dus tegen, ze vinden het daar prettig. Ze leven van visjes en waterinsecten. Na een duikvlucht en een plons komen ze met een klein visje in hun bek weer uit het water. Zo’n duikvlucht maken ze vaak vanaf laaghangende takken boven het water. Dan begrijp je waarom de Westeinderplassen en de Oosteinderpoel populaire bestemmingen zijn voor de ijsvogel.

Best zeldzaam

IJsvogels zijn best zeldzaam. In 2000 waren er nog geen 300 paren in Nederland. Twee jaar geleden waren dat er ongeveer 700. Ze zijn behoorlijk gevoelig voor vorst. Bij ijs hebben ze geen voedsel en sterven dan in grote aantallen. Het schijnt dat ze ijsvogel genoemd worden, omdat ze in de winter wanhopig bij ijs naar open plekken zoeken om voedsel te vinden. Maar het is dus eigenlijk een géén-ijsvogel: ze houden van lekker open en stromend water. De ijsvogel broedt bij heldere beekjes, sloten en meren. In de periode april tot juli broeden ze twee keer zo’n 4 tot 8 eieren uit. Ze bouwen een nesttunnel, het liefst in een afgekalfde oever, zo’n meter boven het water. Maar ook de wortelstronken van omgewaaide bomen zijn populair. Daarin maken ze met hun snavel een smalle horizontale gang van 50 centimeter of nog meer. Aan het eind daarvan is het nest.

Er is nu een goed idee bedacht om de ijsvogelstand in het bovenlanden gebied op te vijzelen. Luci Beumer vindt ijsvogels ook erg leuk. Ze had gelezen over het nestelen in omgewaaide boomstronken. Ze nam contact op met Stichting De Bovenlanden, die momenteel werk laat uitvoeren voor onderhoud van enkele akkers in de Poel. Het resultaat is dat afgesproken is dat enkele populieren wel gekapt worden, maar dat een overblijvend stuk stam omgetrokken zal worden zodat de wortelstronk rechtop komt te staan. En dan kunnen pa en ma ijsvogel daar lekker hun nestje in maken. En hopelijk vinden de jonge ijsvogeltjes in het voorjaar dan hun weg op de Poel. Bij Stichting De Bovenlanden waren ijsvogels overigens al langer bekend. De stichting heeft een IJsvogelfonds voor onderhoud van bovenlanden door professionele bedrijven. Particulieren en bedrijven kunnen dit onderhoud door een bijdrage aan het fonds ondersteunen. Kijk maar eens op www.bovenlanden.nl bij ‘activiteiten’. Reacties op dit verhaaltje stel ik erg op prijs op bob@bovenlanden.nl

 


Aflevering 4

‘Sering is Cultureel Erfgoed’

Wie had kunnen denken dat onze koning deze rubriek ook leest? Na mijn vorige stukje over de Ilex bessen stond bij de kersttoespraak van de Koning een mega groot boeket van misschien wel 200 takken Ilex te schitteren naast hem. Ik zag alleen het kaartje met groeten uit Aalsmeer er niet aan hangen. Maar het was een prachtig gezicht. Misschien kunnen we voor de volgende kersttoespraak een gigantisch boeket seringen regelen maar dan wel met een ‘Groeten uit Aalsmeer’ kaartje.

Ik ga het deze keer hebben over de Sering oftewel Syringa, een Heester uit de Olijffamilie. Als ik in het voorjaar en de zomer door onze prachtige bovenlanden vaar, geniet ik altijd net zoveel van de seringenakkers als de Ilex-akkers. Ik heb jaren met Piet de seringenkweker samen gewoond en onze woonark lag midden tussen de seringen. Het verschil tussen de teelt van seringen en Ilex zit niet in de eveneens tweejarige teelt. Het werk is veel intensiever. De ilex blijft gewoon op het land en wordt daar ook geoogst. De sering wordt in de zomer rondom de kluit los gestoken, waardoor de plant het moeilijk gaat krijgen en deze bloemknoppen gaat aanmaken. In het najaar worden de seringenstruiken met de tuindersvlet naar de kassen gehaald waar het wel boven de 30 graden is, om zo de bloei te bevorderen. Er wordt veel gesproeid omdat de sering gek op natte voeten is.

Na een aantal weken komt de sering in bloei en is klaar voor de oogst. De kale struiken worden dan in het voorjaar weer terug gepoot op de natte bovenlandenakker om na twee jaar weer dezelfde behandeling te ondergaan.

De laatste jaren zie je in het najaar de trekbare seringen vaak al met kluit en al op het land liggen en afgedekt met stro. Dit systeem is ervoor om de sering nog vroeger te kunnen oogsten. In het donker gaat BOVENLANDEN de struik sneller bloemknop vormen. Op mijn bijna dagelijks vaartochtje door de Bovenlanden ervaar ik dan dat de herfst niet lang meer op zich laat wachten.

Pure romantiek is het voor mij. Een seringenstruik kan heel oud worden. Hoe grilliger de takken, hoe ouder de struik. Ik ben als bloemist ook altijd gek op de oude dode takken. In bloemwerk is het een ware schoonheid. Klaas Joren is een kweker die bekend staat om zijn vroeg bloeiende seringen. Ik vroeg hem naar de mogelijkheid om met kerst seringen in huis te hebben. “Dat is niet zo eenvoudig en het resultaat is vaak dat er minder bloemen op een steel komen. Maar, waar een wil is, is een weg!” De kwekers hebben een onzeker bestaan.

De laatste paar jaar zijn de opbrengsten wel verbeterd, maar de verwachting is dat van de huidige 19 kwekers op termijn er misschien de helft zal overblijven. Veel opvolgers die in dit vak willen zijn er niet meer. Daarom ben ik ook zo trots op de Bovenlanden club. De Bovenlanden koopt percelen op van de stoppende kwekers en verpacht ze weer aan de kwekers die wel doorgaan met dit zware maar mooie vak. Een unieke teelt die we niet mogen verliezen. Zonder de inzet van de Bovenlanden zouden de akkers snel in handen kunnen vallen van toeristen die daar weekend eilandjes van maken Het zou zonde zijn wanneer deze mooie nostalgie verloren gaat. Stichting De Bovenlanden heeft als een van haar doelen om de sering als cultureel erfgoed voor Aalsmeer te behouden. Dus koning Willem Alexander, bij uw volgende kersttoespraak seringen?


AFLEVERING 3

Ilex hoort absoluut bij de kerst en is ontzettend bovenlanden. Ik ben er gek op en als ik in de zomer langs de akkers vaar en de groene bessen zie, begin ik al te genieten.  In het najaar, wanneer ze rood zijn en nog vol blad, weet ik dat het goed komt en er met de kerst weer mooie ilex is. De meeste mensen noemen ze rode bessen. Vroeger was hulst populair, maar dat was meer blad dan bes. De ilex verticillata waar we het hier over hebben wordt in Aalsmeer Oost en aan de Uiterweg nog volop gekweekt. De kale takken met de helderrode bessen komen prachtig uit in bloemstukken, maar ook in een vaas. Ze zijn bovendien wel een maand houdbaar, als je ze maar niet boven de verwarming zet. Het helpt trouwens om ze af en toe met water te besproeien, dan blijven ze lekker fris en fruitig. Het is dus niet zo gek dat ze steeds populairder worden.

In Aalsmeer wordt al heel lang ilex gekweekt. Vochtige grond is een absolute voorwaarde en die hebben we in het bovenlandengebied genoeg. Ze passen goed bij de teelt van seringen en sneeuwballen op akkers van veengrond. Ze zijn bovendien goed winterhard, een ilex krijg je er niet zomaar onder. Daar houd ik wel van. Karlo Buis kweekt prachtige ilex  en praat er met passie over. De takken moeten op het juiste moment geknipt worden. Als je iets te laat bent, groeien de takken door, maar niet de bessen. Dat wil Karlo niet, mooie volle rode bessen, daar gaat het om. Een bos van de beste kwaliteit weegt vijf kilo en dat komt door de vracht rode bessen. In het algemeen duurt het twee jaar voordat de takken weer afgeknipt kunnen worden. De planten  groeien ook zonder bemesting dan weer hard door en de takken kunnen een lengte krijgen van wel 150 cm. Er zijn wel bijen nodig om de vrouwtjes struiken te bevruchten. Daar groeien de rode bessen aan, de mannetjes struiken blijven groen.

Stichting De Bovenlanden Aalsmeer zorgt er voor dat percelen land van kwekers die in de laatste 20 jaar gestopt zijn, behouden zijn gebleven als teeltland of cultuurland zoals ook wel gezegd wordt. Ik denk dat de teelt van ilex in Aalsmeer weer een periode van groei tegemoet gaat. Zowel in Oost als aan de Uiterweg worden er landjes gepacht van de stichting voor de ilex teelt. Ik vind het wel belangrijk dat dit zo gebeurt. Karlo huurt bijvoorbeeld meerdere percelen van De Bovenlanden voor zijn ilex. Ik kan me geen kerst voorstellen zonder die in Aalsmeer gekweekte rode bessen.

Reacties op dit verhaaltje stel ik heel erg op prijs op bob@bovenlanden.nl 


AFLEVERING 2

Na mijn eerste verhaaltje over kluchten en bovenland in Aalsmeer, heb ik leuke reacties gekregen. In de tweede aflevering ga ik het hebben over mosselen in het Aalsmeerse watergebied. Ik weet niet of het jullie ook opgevallen is, maar de laatste tijd is het water helderder geworden. Kijk maar eens vanaf de brandweersteiger bovenaan de Zwarteweg in het water, dan kijk je zo op de bodem. Dat komt door de quaggamossel. Dat is geen grap, we hebben al veel langer driehoeksmosseltjes, maar de quaggamosselen zijn er bij gekomen. Ze komen beide oorspronkelijk uit het Zwarte Zeegebied. Ze hebben dus een lange reis achter de rug.

De quaggamosssel is vernoemd naar de quagga en dat is een uitgestorven zebrasoort. Ik noem ze hier verder maar even zebramosselen, dat klinkt beter vind ik. Ze hebben de eigenschap dat ze snel groeien. Kou deert ze niet. Ze nemen vooral algen uit het water op, zelfs blauwalg lusten ze wel. Daardoor wordt het water helderder en dat zorgt er voor dat waterplanten (weer) gaan groeien. Dat zijn goede zaken, maar het moet niet teveel worden. Heel helder water zonder voedingsstoffen is niet goed voor de vissen bijvoorbeeld. En teveel en te grote waterplanten in de schroef van je bootje is ook niet echt handig.

De zebramosselen kom je in grote getale tegen wanneer je een boot hebt en die uit het water hijst. Dan zie je hele klonten aan de onderkant van de boot geplakt. De zebramosselen hechten namelijk makkelijk aan harde en gladde oppervlakken. Laatst las ik dat Nederlandse schepen van de VOC in de 17de en 18de eeuw zo langzaam voeren door enorme hopen mosselen aan de bodem. Ook op het deel van beschoeiingen van land dat onder water zit, kan je behoorlijke aantallen aantreffen. Het is dus niet zo moeilijk om grote aantallen zebramosselen te verzamelen. Voor de horeca ondernemers die nu denken dat ze een pannetje zebramosselen op hun menu kunnen zetten, heb ik slecht nieuws. Ze zijn niet te vreten en slecht voor je gezondheid. Dat komt door de stofjes die ze opgenomen hebben zoals metalen, pcb’s en bacteriën.

Het Hoogheemraadschap van Rijnland houdt de kwaliteit van het water in ons gebied in de gaten. Ze volgt de ontwikkeling van de zebramossel. Het staat vast dat het water al schoner geworden is. Samen met Stichting De Bovenlanden Aalsmeer worden er enkele projecten in de Westeinderplassen uitgevoerd om de waterkwaliteit op peil te houden en te verbeteren. Toch mooi dat zoiets gebeurt.

Reacties op dit verhaaltje stel ik heel erg op prijs op bob@bovenlanden.nl 


Aflevering 1

Wij wonen toch wel in een boeiend dorp. We hebben water, polders en bovenlanden. Over dat laatste wil ik het hebben, want ik ga in de komende tijd over de bovenlanden van Aalsmeer allerlei leuke dingen vertellen. Wat nou precies de bovenlanden zijn is nog niet zo eenvoudig uit te leggen. Maar vraag je eens af waarom er zoveel kluchten zijn in Aalsmeer. Als je vanaf de Ophelialaan de klucht op gaat, kom je bij de Stommeerweg. In Oost ga je de Machineweg op en kom je bij de Oosteinderweg. Nou, de bovenlanden zijn dus het hoger gelegen gebied aan het eind van de klucht en waar je vandaan komt zijn polders, die een meter of vier à vijf onder zeeniveau liggen. Bij de Ophelialaan ga je vanuit de Stommeerpolder dus naar de bovenlanden. En bij de Machineweg ga je vanuit de Oosteinderpolder ook naar de bovenlanden. De bovenlanden zijn het hoger gelegen land langs de Ringvaart van de Haarlemmermeer. Van de Jac. Takkade in het oosten tot aan Leimuiden in het westen. De Uiterweg is dus 100% bovenland, maar dat weten ze daar natuurlijk al lang. Maar ook het Dorp, de Stommeerweg en de Kudelstaartseweg zijn bovenland.

Hoe de polders ontstaan zijn weten we. Het water van het Stommeer is weggepompt en zo is het Stommeerpolder geworden. Hetzelfde geldt voor het Haarlemmermeer dat de Haarlemmermeerpolder is vandaag de dag. Maar hoe zit het dan met de bovenlanden? Eigenlijk is dat best simpel. De bovenlanden zijn er altijd geweest in Aalsmeer. Ze zijn een natuurlijk veengebied van halfvergane plantenresten en water. In de zestiende eeuw werd in ons moerassige gebied begonnen om dat veen op allerlei plaatsen weg te baggeren en af te graven. Wat een zwaar werk moet dat geweest zijn. Ik maak dan toch liever een mooi bloemstuk. Dat veen werd gedroogd en er werd turf van gemaakt. Turf werd in die tijd ook wel het ‘bruine goud’ genoemd, omdat het een belangrijke brandstof was voor bijvoorbeeld Amsterdam. Al die Amsterdammers moesten zich toch ergens aan warmen, behalve aan elkaar. Aan het begin van de zeventiende eeuw kwamen elke dag wel 80 schepen vol met turf de stad binnenvaren. Door het afgraven van veen is er dus een hoogteverschil ontstaan tussen de bovenlanden waar niet afgegraven werd en de lager gelegen gedeelten. Een voorbeeld van een groot afgegraven veengebied zijn de Westeinder Plassen. In dit gebied heeft zich water verzameld en zo zijn de grote en de kleine Poel ontstaan. Ik geniet met name in de zomer bijna dagelijks van dit prachtige gebied. In mijn bootje vaar ik daar graag doorheen. Het is onbeschrijflijk wat je dan allemaal tegenkomt.

Stichting De Bovenlanden Aalsmeer zet zich al meer dan 20 jaar in voor behoud en verdere ontwikkeling van de bovenlanden in ons mooie dorp. Dat is een prima club. Zij hebben mij gevraagd mijn enthousiasme voor dit gebied te delen met de lezers van de Nieuwe Meerbode en ik doe dat graag. Ik ga jullie vertellen over allerlei interessante ditjes en datjes.

Laat mij gerust weten wat je er van vindt. Je kan reageren naar bob@bovenlanden.nl